Choroba hemoroidalna (żylaki odbytu – varices haemorrhoidales) jest jedną z najczęściej występujących chorób odbytu. Szacuje się, że 50 % – 90 % ludzi cierpi na nią przynajmniej raz w życiu.

Hemoroidy występują równie często u kobiet jak i mężczyzn, nazywane są również  guzkami krwawniczymi. Występują one u każdego człowieka jako anatomiczne struktury naczyniowe umiejscowione w kanale odbytu. Mają one budowę jamistą z licznymi splotami tętniczo-żylnymi. Odgrywają pomocnicza rolę w powstrzymywaniu zawartości odbytnicy.  Żylaki odbytu powstają poprzez rozszerzenie splotów żylnych, przyjmując najczęściej postać łatwo krwawiących guzków.

W zależności od umiejscowienia hemoroidy dzielimy na wewnętrzne i zewnętrzne. Żylaki wewnętrzne znajdują się powyżej zwieracz odbytu i są niewidoczne podczas oglądania. Pokryte są błoną śluzową odbytnicy pozbawioną unerwienia bólowego. Z tego powodu podczas ich powstawania rzadko chorym towarzyszy ból. Niestety, przeciwnie jest przy żylakach zewnętrznych. Położone są one pod błoną śluzową kanału odbytu zwaną anodermą. Anoderma posiada silne unerwienie bólowe, przez co zewnętrzne żylaki są niezmiernie dokuczliwe.

Poniżej przestawiony jest schemat powstawania choroby hemoroidalnej, wg czterostopniowej klasyfikacji Banova.

Stopień I – guzki krwawnicze, nie wychodzą poza kanał odbytu.

Stopień II – guzki krwawnicze uwypuklają się na zewnątrz kanału odbytu podczas parcia i samoistnie chowają.

Stopień III – guzki krwawnicze wychodzą na zewnątrz podczas parcia i wymagają odprowadzenia ręcznego.

Stopień IV – guzki krwawnicze trwale wypadnięte, nieodprowadzalne.

Przyczyna postawania hemoroidów nie jest do końca poznana. Nie można wykluczyć predyspozycji genetycznych w postaci osłabienia tkanki łącznej i zmniejszonej ilości elementów sprężystych. Z tego powodu żylakom odbytu dość często towarzyszą żylaki kończyn dolnych.

Występują różnorodne czynniki, które przyczyniają się do powstawania hemoroidów np. długie przesiadywanie w toalecie i wykonywanie silnego parcia w celu wydalenia stolca (zaparcia), dźwiganie ciężkich przedmiotów, praca w pozycji siedzącej, siadanie na twardym, zimnym podłożu, nadużywanie alkoholu. Za istotny czynnik,
uważa się również ciążę oraz nadciśnienie w układzie żyły wrotnej. Stany te utrudniają odpływ krwi żylnej ze splotu odbytniczego co prowadzi do ich poszerzenia i skutkuje powstawaniem hemoroidów.

Pierwszym i najczęściej występującym objawem hemoroidów jest krwawienie świeżą, jasną krwią. Nie jest ona zmieszana ze stolcem, ale znajduje się na jej powierzchni. Intensywność krwawienia bywa różna, od niewielkiej ilości na papierze toaletowym do znacznych krwawień. Hemoroidy nie należą do chorób zagrażających życiu, jeśli jednak krwawienia pojawiają się systematycznie może dojść do niebezpiecznej niedokrwistości. Świąd i pieczenie okolic odbytu to kolejny sygnał rozpoczynającej
się choroby hemoroidalnej. Przy swędzeniu naturalnym choć niepożądanym odruchem jest drapanie. Powoduje ono uszkodzenie śluzówki oraz sączenie się wydzieliny (odczuwanie wilgoci w okolicach odbytu), co prowadzi do powstawania stanów zapalnych. Powiększone guzki krwawnicze zjawiają się podczas oddawania stolca
i znikają samoistnie lub utrzymują się stale. Sprawiają one wrażenie niecałkowitego oddania stolca, co skłania do silniejszego parcia. Skutkuje to utrudnionym odpływem żylnym z okolic odbytu i powiększeniem hemoroidów. W wyniku stanu zapalnego
lub zakrzepu żylak ma postać twardego, obrzękniętego guzka. Sprawia on ogromny ból. Czasami guzki ulegają zakażeniu i owrzodzeniu, niezbędna jest wtedy wizyta u lekarza specjalisty.

Choroba hemoroidalna należy do bardzo wstydliwych tematów. Nawet w aptece, gdzie pacjenci przychodzą po pomoc, są bardzo skryci i trudno przeprowadzić z nimi konkretny wywiad, jest on niezbędny, aby dopasować odpowiedni lek. W aptece znajduje się wiele preparatów, które uśmierzą ból spowodowany hemoroidami. Zacznijmy od niedocenionych darów natury, czyli ziół. Najwyższą skuteczność działania wykazują w początkowym etapie choroby. Substancje zawarte w ziołach mają działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwbólowe.

Działają również ściągająco, dzięki czemu hamują krwawienia i uszczelniają ściany naczyń, zalecane są kilkuminutowe nasiadówki. Chociaż nie zapewniają one trwałego wyleczenia, to przynoszą chwilową ulgę od swędzenia, pieczenia i bólu.
Ich przygotowanie jest bardzo proste, a zastosowanie ich łącznie z lekami pozwala uniknąć interwencji lekarskiej.

Poniżej przedstawione są najczęściej stosowane zioła w chorobie hemoroidalnej:

  • DĄB SZYPUŁKOWY LUB BEZSZYPUŁKOWY – Quercus – surowcem jest kora bogata w garbniki, kwasy fenolowe (galusowy, elagowy), flawonoidy, triterpeny. Substancje te wykazują silne działanie ściągające, przeciwzapalne i antyseptyczne. Najczęściej stosowane są nasiadówki z kory dębu, a sposób przygotowania znajduje się na opakowaniu. 1 łyżeczkę (5g) kory dębu zalewa się 250 ml wody
    i gotuje przez 5 min. Następnie odstawia się na kwadrans i odcedza.
    Wykonany odwar stosuje się bezpośrednio na żylaki odbytu lub przykłada
    się nasączone odwarem kompresy. Po zastosowaniu na hemoroidy,
    substancje aktywne kory dębu obkurczają naczynia krwionośne oraz zmniejszają
    ich przepuszczalność.
  • KASZTANOWIEC ZWYCZAJNY– Aesculus hippocastanum – w lecznictwie wykorzystywane są nasiona, kwiaty i przede wszystkim kora. Substancjami aktywnymi w kasztanowcu są saponiny (escyna), flawonoidy, związki kumarynowe ( skulina) oraz garbiki. Poprawiają one elastyczność, zmniejszają kruchość, uszczelniają naczynia krwionośne i zapobiegają ich nadmiernej przepuszczalności. Wciągi z kasztanowca dodatkowo wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne. Tak szeroki wachlarz działań powoduje, że wyciągi z kasztanowca stanowią jeden z głównych składników tabletek, maści i czopków na hemoroidy. Bardzo skuteczne i polecane jest picie wywarów z kasztanowca oraz sporządzanie nasiadówek.
  • OCZAR WIRGINIJSKI – Hamamelis virginiana- surowcem leczniczym są liście i kora bogate w garbniki, flawonoidy, antocyjany i saponiny. Związki te wykazują działanie przeciwzapalne, ściągające, regulują krążenie, uszczelniają naczynia
    i zapobiegają infekcjom. Oczar jest składnikiem niektórych maści i żeli
    na hemoroidy.
  • KRWAWNIK POSPOLITY – Achillea millefolium – surowcem leczniczym są kwiaty, bogate we flawonoidy i garbniki. Wykazują działanie przeciwkrwotoczne, zmniejszają, a niekiedy hamują drobne krwawienia. W chorobie hemoroidalnej stosuje się nasiadów z kwiatów krwawnika.
  • RUMIANEK POSPOLITY – Matricaria chamomilla – wykazuje działanie przeciwzapalne oraz łagodzące podrażnienia. Stosowany na hemoroidy zmniejsza stan zapalny odbytu, zatrzymuje niewielkie krwotoki i pomaga w zabliźnianiu ran. Może być stosowany w postaci naparu lub olejku.

Podział leków stosowanych w chorobie hemoroidalnej:

  • Leki miejscowo znieczulające – zawierają w swoim składzie lidokainę,
    która wykazuje silne działanie znieczulające. Dzięki temu bardzo szybko likwiduje ból, pieczenie i swędzenie. Preparatami zawierającymi lidokainę w składzie są :

Procto – hemolan krem lub czopki, zawierają dodatkowo substancję tribenozyd,
która poprawia napięcie ściany naczyń.

Aesculan maść – dodatkowo zawiera wyciąg suchy z kory kasztanowca.

  • Leki zawierające w swoim składzie hydrocortison – hydrocortison, należy
    do grupy leków kortykosteroidów. Wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i przeciwobrzękowe. Preparaty zawierające tę silną substancję to:

Posterisan H w postacie maści i czopków. Dostępny wyłącznie z przepisu lekarza.

Proctosone w postaci maści i czopków dostępny bez recepty.

  • Leki uszczelniające naczynia krwionośne – zawiera wyciąg z kłącza ruszczyku kolczastego.

Ruscorex maść i czopki. Uszczelnia ściany naczyń krwionośnych, działa przeciwzapalnie
i przeciwobrzękowe.

  • Leki stosowane doustnie:

Diosmina, która wykazuje duże działanie w leczeniu hemoroidów, ale przede wszystkim w niewydolności żylnej. Należy do leków korzystnie wpływających na żyły, które
są nazywane flebotropowymi lub flebotonicznymi. Diosmina poprawia napięcie ściany naczyń (wzmacnia tonus), działa przeciwobrzękowo, zmniejsza uczucie ciężkości nóg, poprawia powrót krwi z układu żylnego, zmniejsza nadciśnienie i zastój żylny,
działa również przeciwzapalnie. Została wyizolowana z owoców cytrusowych.
Obecnie stosuję się diosminę syntetyczną, zmikronizowaną. W takiej formie wchłania się w ok. 70 %. Diosmina występuję w preparatach tj. Diosminex, Diohespan, Dih.

– Okserutyna. Wykazuje działanie ochronne na naczynia krwionośne.
Występuje w preparaci Venoruton Forte.

– Wyciągi z kasztanowca – omawiane powyżej. Preparaty w których wchodzi w skład to: Venescin.

W leczeniu II i III stopnia choroby hemoroidalnej zastosowanie znajdują metody małoinwazyjne (nieoperacyjne) oraz operacyjne.

Współcześnie w metodach leczenia instrumentalnego, stosuje się podwiązki elastyczne, fotokoagulację za pomocą promieniowania, krioterapie. Metody polegają
na stopniowym usuwaniu lub niszczeniu hemoroidów w odstępach kilkutygodniowych.
Leczenie chirurgiczne, to usuwanie guzków krwawniczych polegające na podkłuciu
i wycięciu pakietów hemoroidalnych. Możliwe jest to do przeprowadzenia w warunkach chirurgii jednego dnia.

Leczenie zachowawcze, czyli co robić, aby hemoroidy nie powstawały?

Przede wszystkim należy uregulować wypróżnienia. Prowadzić taki styl życia,
aby nie występowały ani zaparcia ani biegunki. Przyjmować duże ilości płynów
(najlepiej wody), spożywać duże ilości masy włóknistej zawartej w produktach roślinnych lub nieprzetworzonej substancji zbożowej (otręby). Należy unikać spożywania pokarmów tłustych, pikantnych oraz alkoholu. Prowadzić aktywny tryb życia, pływać, spacerować, jeździć na rowerze. Unikać długotrwałego przesiadywania na twardym podłożu. Wybierać miękkie siedziska. W trakcie pracy robić przerwy, aby przejść się, porozciągać. Najlepiej nosić wygodną, nieuciskająca bawełnianą bieliznę. Dodatkowo postarać się kontrolować poziom stresu. Spokojne życie i emocje na wodzy przyczyniają się
w decydujący sposób do wyeliminowania problemów gastryczno-trawiennych,
a co za tym idzie co powstawania hemoroidów.

Autorka artykułu
mgr farmacji Agnieszka Kurczoba

 

 

Bibliografia:

  1. Prof. dra hab. med. Wojciech Noszczyk, Chirurgia, Warszawa 2005r.
  2. Witold S. Gumułka, Wojciech Rewerski, Encyklopedia Zdrowia, wydanie dziewiąte, tom II, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2001.
  3. https://szpitalskawina.pl/